"Επί ξυρού ακμής"
Ιστορικά νεοελληνικού θεάτρου
Κυκλοφορεί
ISBN: 978-960-02-2833-5
Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 12/2012
1η έκδ., Ελληνική, Νέα
€ 41.34 (περ. ΦΠΑ 6%)
Βιβλίο, Δερματόδετο
21 x 15 εκ, 913 γρ, 657 σελ.
Περιγραφή

Οι μελέτες του τόμου αναφέρονται σε ποικίλες πτυχές του νεοελληνικού θεάτρου του 19ου και 20ού αιώνα: δραματουργία, κριτική, μετάφραση, σκηνική πρακτική, επιδράσεις του παγκόσμιου θεάτρου στο νεοελληνικό, ακόμη και σχέσεις του θεάτρου με άλλες τέχνες ή μορφές λόγου (κινηματογράφος, χορός, λογοτεχνία). Μέσα από τον εντοπισμό και τη μελέτη των επιμέρους φαινομένων αναδύονται γενικότεροι προβληματισμοί, με αποτέλεσμα το κάθε θεατρικό γεγονός να εντάσσεται και να ερμηνεύεται κάθε φορά μέσα από το ιδιαίτερο ιστορικό, ιδεολογικό και αισθητικό περιβάλλον του. Πίσω από κάθε κείμενο δεσπόζει πάντα ένα κεντρικό ερώτημα, το οποίο κεντρίζει την επιστημονική περιέργεια και σπρώχνει τον ερευνητή στην ερμηνεία.
- Ποιο είναι το βασικό ιδεολογικό πλέγμα που οδηγεί στην αναβίωση της ξεχασμένης αναγεννησιακής κρητικής δραματουργίας κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, μετά από αιώνες σκηνικής λήθης;
- Ποιος είναι ο κεντρικός ιδεολογικός άξονας ερμηνείας της σαιξπηρικής δραματουργίας από τον μεταφραστή της Βασίλη Ρώτα;
- Πως αντιμετωπίζει η μεταπολεμική αριστερή διανόηση την πρωτοπορία, με αφορμή τη δραματουργία του F. G. Lorca;
- Ποιες είναι οι βαθύτερες καλλιτεχνικές συνάφειες του Αμερικανού δραματουργού Tennessee Williams και του Έλληνα σκηνοθέτη του Κάρολου Κουν;
- Σε ποιο βαθμό η ελληνική δραματουργία επηρεάζεται από την κινηματογραφική τεχνική;
- Ποιο είναι το σημείο συνάντησης των καλλιτεχνικών απόψεων του Bertolt Brecht και του Βασίλη Ρώτα;
- Ποιες είναι οι συγκλίσεις και οι αποκλίσεις των λαϊκών και των αστικών θιάσων ορισμένης εποχής, ορίζοντας ταυτόχρονα την ποιότητα του `λαϊκού` και του `αστικού` μέσα από συγκεκριμένες παραμέτρους;
- Ποια είναι η επίδραση του λαϊκού θεάτρου στον λόγιο δημιουργό, έτσι όπως αυτή ανιχνεύεται στην κωμωδιογραφία του Γιώργου Θεοτοκά;
- Με ποιον τρόπο ένα ιστορικό πρόσωπο, όπως αυτό του Ιούδα, μετατρέπεται σε ψηφίδα καλλιτεχνικής αισθητικής και μυθοπλαστικής ερμηνείας, εξυπηρετώντας παράλληλα διαφορετικές ιδεολογικές και ιστορικές αναγκαιότητες;
- Πως ένα κείμενο-διασκευή αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, όπως `Ο τελευταίος πόλεμος` του Γ. Θεοτοκά, μπορεί να μετατραπεί σε τεκμήριο σύγχρονης πολιτικής διαμαρτυρίας;
- Πότε το ελληνικό μουσικό θέατρο πρωτοέρχεται σε επαφή με την αμερικανική τζαζ μουσική και χορό και με ποιον τρόπο γίνεται αυτή η γνωριμία;
Πέρα από τα παραπάνω, τίθενται όμως και `διαχρονικότερα` ερωτήματα, τα οποία συνδέουν φαινομενικά αταίριαστους δραματουργούς, οι οποίοι ανήκουν σε διαφορετικούς αιώνες. Έτσι, μπορούμε π.χ., να παρακολουθήσουμε τις ιδεολογικές ρήξεις, αλλά και τις συνέχειες, που διαπνέουν τους δραματουργούς του 19ου αιώνα και τους αριστερούς του 20ού, κατά την αντιμετώπιση ενός ήρωα της Επανάστασης του 1821. Ή πάλι, μπορούμε να διαπιστώσουμε τους `μυστικούς` κρίκους που ενώνουν π.χ. τον ρομαντικό Κλέωνα Ραγκαβή με τον νεορομαντικό Άγγελο Σικελιανό στην αντιμετώπιση της ποιητικής-μαντικής λειτουργίας. Το αιτούμενο λοιπόν που προκύπτει, είναι η μελέτη του νεοελληνικού θεάτρου στη συγχρονία του, αλλά και στη διαχρονία του, η οποία αποκαλύπτει τις βαθύτερες ιδεολογικές και αισθητικές συνάφειες αιώνων, συγγραφέων και καλλιτεχνικών τάσεων, χωρίς βέβαια να αποσιωπά τις αποκλίσεις τους ή να ισοπεδώνει το εκάστοτε ιστορικό και αισθητικό περιβάλλον τους. Συνεπώς, ο ερευνητής βρίσκεται -ή θα έπρεπε να βρίσκεται- συνεχώς `επί ξυρού ακμής`, ισορροπώντας αενάως μεταξύ των συγκεκριμένων ιστορικών συντεταγμένων και μίας ευρύτερης αισθητικής και ιδεολογικής τοποθέτησης, έτσι όπως προκύπτει μέσα από την προσήλωση στα ίδια τα δραματικά κείμενα και την ερμηνεία των σκηνικών φαινομένων, μελετώντας τα επιπλέον μέσα από την ασφαλή απόσταση και τον αναστοχασμό που χαρίζει ο χρόνος και μέσα από την αποκρυστάλλωση των αισθητικών και ιδεολογικών τάσεων της εκάστοτε ιστορικής περιόδου.


[Απόσπασμα από το κείμενο στο οπισθόφυλλο της έκδοσης]

Πρόλογος
1. Η αναβίωση του κρητο-επτανησιακού θεάτρου στον Μεσοπόλεμο
2. Η επίδραση της ευρωπαϊκής (και αμερικανικής) τέχνης του κινηματογράφου στο ελληνικό μεσοπολεμικό θέατρο
3. Η πορεία των λαϊκών αθηναϊκών θιάσων του Μεσοπολέμου: η σχέση τους με τους αστικούς θιάσους και την αστική ιδεολογία της εποχής
4. 'Οι φτέρνες που μιλούν': η πρώτη γνωριμία της αθηναϊκής μουσικής σκηνής με τους αμερικανικούς χορούς
5. Τα πολλαπλά είδωλα του Γεώργιου Καραϊσκάκη στην ελληνική δραματουργία
6. Η 'Μήδεια' του Ιωάννη Ζαμπέλιου και το ιταλικό πρότυπό της
7. 'Ένα μικρό περιθώριο κωμικής αναρχίας'; η επίδραση του θεάτρου σκιών στις κωμωδίες του Γιώργου Θεοτοκά
8. 'Το χρονικό της ανησυχίας': τα συμπτώματα της μεταφυσικής αγωνίας στο θέατρο του Γιώργου Θεοτοκά
9. Ο Ποιητής και ο Προφήτης: ο θεσμός της μαντείας στη νεοελληνική δραματουργία
10. Η πτώση του τέταρτου τοίχου: ο Βασίλης Ρώτας και οι απόψεις του για την υποκριτική τέχνη
11. Βασίλης Ρώτας και Ουίλλιαμ Σαίξπηρ: 'Ο αγώνας μου μ' έναν τιτάνα'. Η ιδεολογικοποίηση και ο εκδημοκρατισμός του σαιξπηρικού θεάτρου
12. 'Η φωνή της ψυχής είναι δυνατότερη από τον πειρασμό της τεχνικής': η υποδοχή του λορκικού θεάτρου μέσα από την ελληνική μαρξιστική κριτική των δύο πρώτων μετεμφυλιακών δεκαετιών και της Μεταπολίτευσης
13. Η μορφή του Ιούδα στην ελληνική μεσοπολεμική δραματουργία
14. 'Πτώχεια και πλούτος, λιτότης και πολυτέλεια': ιδεαλιστικοί ορισμοί της ευτυχίας σε δράματα του 19ου αιώνα
15. Η εισαγωγή και η καθιέρωση της δραματουργίας του Tennessee Williams από το 'Θέατρο Τέχνης' του Κάρολου Κουν
16. Ο τελευταίος πόλεμος: η τελευταία λέξη του Γιώργου Θεοτοκά στον διάλογό του με την αρχαία τραγωδία
Βιβλιογραφία
Ευρετήριο Ονομάτων
Ευρετήριο Θεατρικών Έργων